Arakilek ibarreko biodibertsitatea berreskuratzeko ekimena jarri du abian

Aniztasunaz ari garenean, animalia eta landare basatiez ari gara. Gutxitan jartzen da arreta nekazaritza-barietateetan eta abere-arrazetan, biekin gertatzen ari dena eskandalagarria denean. Izan ere, FAOk ohartarazi du aurreko mendearen amaieran planetan zeuden laborantza barietateen % 75 galdu zela. Adibide bat: 1859an 1.300 gari mota zeuden eta 1995ean 83 besterik ez ziren geratzen. Espainian tokiko barietateen ia % 100 desagertu dira. Beste aldaketa garrantzitsu bat giza dietan gertatu da, 10.000 espezie kontsumitzetik 150 kontsumitzera igaro baita.

Galera horren arrazoi nagusia tokiko barietateak barietate hibrido edo "hobetuekin" ordezkatzea izan da, monolaborantzan, mekanizazioan eta izurrite eta gaixotasunei aurre egiteko produktu kimikoen erabileran oinarritutako nekazaritza-eredu baten barruan.

Bitxia bada ere, autokontsumoko baratzeak dira, negoziotik urrun, tokiko barietate horiek hobekien kontserbatu dituztenak; izan ere, araututako merkataritza-jarduerarik egon ez denez, haziei ezarritako arauditik, nekazaritza-politikatik edo merkatu globaleko arauetatik kanpo geratu ahal izan dira. Nafarroan, Sakanan edo Arakilen egoera gainerakoen antzekoa da; beraz, aurreko datuek errealitatearen gutxi gorabeherako ideia ematen dute. Duela 50 urte arte, hainbat baratze-labore ereiten ziren eskualdean: patata, erremolatxa, zerealak, lekadunak, lihoa, fruta-arbolak, gaztainondoak, intxaurrondoak eta baita mahatsondoak ere, tokiko barietate ugarirekin. Autokontsumorako baratzeak biodibertsitaterako eta kulturarako benetako gordailuak dira.

Gaur egun, barietate batzuetako haziak eta zuhaitzak landatzen eta gordetzen urtero jarraitu duten pertsonak dira, nagusiki, nekazaritza tradizionaleko eredu bat ezagutu zutenak, non biodibertsitatearen erabilera eta ugalketa sistemaren funtsezko pieza baitziren. Zoritxarrez, baratzezain hauek desagertzen ari dira beren adinean aurrera egin ahala, eta horiekin batera erabiltzen dituzten tokiko barietateak, ia inork ez baititu bere haziak gordetzen denbora, ohitura edo ezagutza faltagatik.

Ekin lanari, ekin lurrari.

Egoera horri aurre egiteko, Arakilgo Udalak ibarreko nekazaritzako biodibertsitatea berreskuratzeko proiektua jarri du abian. Tokiko nekazaritza-barietateak, nekazaritza-ekosistemak eta horiei lotutako ezagutza eguneratzea eta balorizatzea da plana, landa-garapen iraunkorreko estrategia gisa, nekazaritza iraunkorrari baliabide dibertsifikatuak emateko, eskala txikian, kalitatezko produktuak, tokiko produktuak eta produktu iraunkorrak kanal laburretan ekoizteko, kontsumitzeko edo merkaturatzeko. Helburu horiek bat datoz sakanak nekazaritza- eta elikagaigintza-eredu jasangarri eta lokal baterantz igarotzeko duen berezko estrategiarekin.

Horretarako, hainbat ekintza garatuko dira urte honetan zehar. Batzuk martxan daude. Horien artean nabarmentzekoak dira germoplasma ontzietan kontserbatutako tokiko barietateak kokatzea, haziak haranera itzultzea ugaltzeko, tokian tokiko barietateak eta lotutako jakintzak bilatzea eta barietateak kolektiboki zaintzeko dibulgatzea eta prestatzea.

Nola parte hartu:

Arakilgo Udalak proiektuan parte hartzeko deia egin die interesa duten guztiei. Hainbat modutan egin daiteke: baratzezaintza edo fruta-arbolen zenbait barietate biderkatuz, gera daitezkeen antzinako barietateei buruzko informazioa emanez, barietateak mantentzen dituzten baratzezainak…

Interesa duenak Arakilgo udaletxearekin harremanetan jar daiteke info@arakil.net helbidean edo proiektua koordinatzeaz arduratzen den Arrearekin, ester@arrea.net helbidera idatziz.