"Menu osasungarri eta ekologikoek zentzu eta balio erantsi handiagoa emango diete gure zerbitzuei"

Zer da Gure Sustraiak?

Duela hemezortzi urte Ollaranen hasi zen gizarte-ekimeneko kooperatiba bat gara. Baserri-eskolako proiektu batekin hasi ginen, eskola-umeei eskainia, baina denborarekin proiektua aldatzen joan gara, gizarte-berrikuntzako izaera indartsua aplikatuz.

Zertan datza berrikuntza hori?

Prozesuan zehar, erakunde gisa, hainbat behar identifikatu ditugu, eta behar horiei irtenbideak bilatzen saiatu gara. 2005ean, desgaitasuna duten pertsonekin lanean hasi ginen hamabost eguneko oporraldietan, eta horietan arreta osoa ematen genuen. Programa horren bidez ikusi genuen Nafarroan ez zegoela tokirik, eta oso gutxi Estatuan, bereziki desgaitasuna duten taldeentzat, aisiarako eta turismorako, arreta integrala eskaintzeko. Era berean, ikusi genuen orduan gure instalazioak ez zeudela guztiz egokituta pertsona guztientzat, mugikortasun ona zutenak baino ez zetozela; beraz, 2015erako aterpetxe berri bat inauguratu genuen, desgaitasunarekin, ingurumen-hezkuntzarekin, aisiarekin eta terapiekin lan egiteko.

Zein dira Gure Sustraiaken helburuak?

Hainbat helburu ditugu. Jasangarritasuna ardatz hartuta sortu zen proiektua, eta horrekin lotuta daude gure hiru oinarrizko helburuak. Helburu ekonomikoa, ingurumenekoa eta soziala ditugu. Ekonomiaren arloan, enpresa garela uste dugu, baina pertsonetan oinarritutako ekonomia egiten dugula. Jarduera ekonomiko bat egiteagatik ez dugu aberastu behar egite hutsagatik. Justizia sozialerako eta ekitaterako irizpideak bilatu behar dira; horregatik, gizarte-ekimeneko kooperatiba gisa eratzen gara. Horrek esan nahi du, adibidez, arautzat dugula irizpide ekonomikoak pertsona bat gure zerbitzuen bila etortzea edo ez etortzea ez eragitea, ekitate hori bilatzen dugu. Ingurumenari dagokionez, egiten dugun guztiak jasangarritasun-irizpideak izan behar ditu: energia, baliabideak, hondakinak... Eta gero, gure ustez funtsezkoa den helburu soziala dago. Orain dela urte batzuk arte, iraunkortasuna ingurumenaren ikuspegitik lantzen zen, eta zerbait ekonomiaren ikuspegitik, baina gure ustez hanka hori falta zen, eta gure kasuan adimen-urritasuna duten pertsonei erreparatzen die. Haientzat, bi etxebizitza eta okupazio-zentroa ditugu, eta bertan garatzen dituzte beren jarduerak, dauzkagun lantokien arabera. Turismoa, baratzea eta lorezaintza lantzen dira. Animaliekin egiten den lana bi taldeen zeharkakoa da Garapen pertsonala handitzea eta enplegagarritasuna hobetzea da helburua.

Nondik sortu da jangela eraldatu eta menu osasungarri bat ezartzeko ideia, zergatik apustu hori?

Elikadura oso garrantzitsua da. Gaur egun, desgaitasuna duten 22 pertsonarekin lan egiten dugu bi solairutan eta zentro okupazionalean, eta horiek gutxienez eguneko otordu bat hemen egiten dute. Horri gehitu behar zaizkio hemen egunero lan egiten eta jaten duten beste 22 pertsona, eta gainera ikasleak ditugu. Ikusten genuen sukaldeak eraldatzeko unea zela, elikadura jasangarri baterantz joateko; gure helburuak eta ibilbidea kontuan hartuta, zentzu osoa du.

Praktikan, zer ondorio ditu aldaketa horrek, eta nortzuk izango dira horren onuradun?

Aldaketa hori aspalditik lantzen ari gara, eta orain CPAEN/NNPEKekin lantzen ari garen menu berrietan zehaztuko da. Duela bi urte eta erdi hasi ginen Sustraiak Habitat Desingekin lanean, espazio permakulturalak diseinatzen baitituzte. Horrekin alde produktibo bat garatzeko aukera ikusi genuen. Lehen gehiago zen bazkide langileen kontsumorako, baina markatuta ez. Lanean hasi ginen, eta dena ekologikoan jarri nahi genuen; hor hasi ginen lanean CPAEN/NNPEKekin duela urte eta erdi. Logika horri jarraituz, elikadura aldatzea tokatzen zen, eta orain aldaketa-prozesuan gaude, CPAEN/NNPEKekin batera, eta ikastolekin batera prestakuntza egiten ari gara.

Onura jasoko dutenei dagokienez, oraingoz menu osasungarriak etxebizitzetan bizi diren pertsonentzat, zentro okupazionalarentzat eta langileentzat izango dira. Duela urte eta erdi hasi ginen ibarreko adineko pertsonekin lanean, Udalaren bitartez. Menuak eramaten ari gara etxeetara, eta horiek ere etekina aterako diote eraldaketa horri.

Nola garatuko da menu osasungarri horiekiko aldaketa?
Urtebete baino gehixeago daramagu prozesu horretan lanean. Gero erreala ez den zerbaitetik abiatzen ginen, ekologikoa garestiagoa izatearen beldur horretatik. Arazo bat geneukan, batez ere eskolarekin, eta horregatik esan dugu mundu guztiak izan behar duela gure zerbitzuak eskuratzeko aukera eta, beraz, prezioek errealitate horretarako egokiak izan behar dutela. Uste genuen ezin genuela eraldaketarik egin oztopo hori genuelako, baina alde produktiboa sartzean eta Ekoalderen bidez erosketak ezartzean, egin dezakegu, eta, gainera, ekoizpenerako arrazoizko eta bidezko prezioetan.

Menua eraldatzeko prozesuan gaude, orain CPAENekin prestakuntza izango dugu, eta asko lagunduko digu. Guk martxan ditugun menuak eman dizkiegu, eta haiek aldaketa-proposamena egin digute, oso malgua, eta hori funtsezkoa da guretzat. Menuak orekatua izan behar du, eta, beraz, prestakuntza hori behar dugu zer menu sartu behar ditugun jakiteko. Hori nutrizionista batekin eta prestakuntzaren bidez lantzen da, eta Gure Sustraiak eta ikastolen talde bati, Nani Morék (sukaldaria eta Menjadors Ecològics-en sortzailea), emango digu. Eraldaketa-prozesu horretan lanean ari gara CPAEN/NNPEKen laguntzarekin. Azaroan amaitzea espero dugu.

Jantoki osasungarri eta jasangarrirantz zoazte. Zergatik da garrantzitsua Gure Sustraiakentzat elikagai ekologikoen, tokikoen, sasoikoen, freskoen eta lehen mailako produkzioak hornitutakoen alde egitea?

Guk gure proiektu osoa landa-eremuan garatzen dugu, uste baitugu bertan lan egin behar dugula aberastasuna eta enplegua sortzeko, elikagai ekologikoak ekoiztearen eta menuetan sartzearen alde egiten dugu. Hori guztia tokian tokikoaren aldeko apustua da, iraunkortasunarekin eta enpresa gisa ditugun helburuekin zerikusia duena. Gure Sustraiaken berezko zerbait da, funtsezkoa.

Badirudi hau aldaketa zabalago baterako lehen urratsa izango dela. Nola ikusten duzue etorkizuna?

Etorkizuna pausu bat aurrerago ematen ikusten dugu. Garai normaletan, urtean 40.000 menu ematen ditugu, eta horietatik, lehenengo fase honetan menu osasungarriak ezarriko dizkiegu hemen lan egiten dutenei eta okupazio-zentroan eta pisuetan daudenei. Ezarpen hori egiten dugunean, eskolako menura eramango dugu, uste baitugu balio erantsia eta zentzu handiagoa ematen diogula gure zerbitzuari, bizpahiru egunez hona etortzen den publiko horrek duen zailtasunarekin. Menua ekologikoa eta orekatua izatearekin jolastu behar da, baina ezinbestekoa da gustatzea. Funtsezkoa da, zeren eta, azkenean, joaten diren sentsazioetako bat da nola jan duten. Hori garrantzitsua da, ez bakarrik haur eta familientzat, baita irakasleentzat ere: bazkaldu duten denbora lasaia izatea eta neska-mutilek ondo jatea eta une horretan "ez dut nahi" tipikoak ez egotea; horrek sentsazio batzuk dakartza, eta sentsazio horiek ez dira guztiz onak. Jarduera onak izan ditzakezu, edukiarekin eta balioekin, baina egonaldia horrekin bat ez badator, sentsazioa ez da ona. Hiru bezerotan banatzen da: ordaintzen duena, aita edo ama da eta ez dute ikusten zer egin edo jan duten; beste bat gozatzen duena da, haurra, eta hirugarrena da erabakitzen duena, irakasleak.

Eta gero zerbitzuaren prezioa dago, gure helburuak betetzeko egokia izan behar duena. Baina erabakia hartuta daukagu eta, esaten dizudan bezala, lortzen dugunean, menu osasungarriak eta ekologikoak eskaintzeaz gain, balio erantsi handiagoa ere izango dugu.