"Elikadura osasungarriaren proiektu pilotuak onurak baino ez dizkigu ekartzen; gainera, Erriberako tokiko ekonomia babesten dugu"

Argiñe Korta. Argia Ikastolako zuzendariari elkarrizketa

Argia Ikastolan ezarri den elikadura osasungarriko proiektu pilotuak produktu fresko, ekologiko, lokal, sasoiko eta lehen mailako ekoizpenak hornitutako produktuei bide ematea dakar. INTIAk NNPEKren lankidetzarekin garatutako proiektu bat da, Nafarroako Gobernuak ekonomia iraunkorreko ereduetara igarotzen lagunduko duten kontsumo-ohiturak txertatzeko jarri duen proiektu bati erantzuten diona. Eredu horietan, hurbileko, kalitateko, sasoiko eta ekologikoko elikagaien kontsumoaren aldeko apustua egiten da hurbileko ekonomia eta enplegua sortzetik hasi eta lehen sektore jasangarri baten garapenetik igaroz doazen helburuak lortzeko, baita tokiko biztanleria mantentzetik elikadura osasungarriraino .

Nola sortu zen elikadura osasungarriaren proiektu pilotua Argia Ikastolan ezartzeko aukera?

Argia Ikastolak beti jo izan du jantokia hezkuntza-proiektuaren parte, ez zerbitzu soil bat bakarrik. Duela urte batzuetatik hona menuak aldatzen joan gara elikadura osasuntsu baterantz, izan ere, guraso talde bat dugu, jangelako zuzendaritzarekin eta koordinatzailearekin batera gai hori kudeatuz joan dena. Duela urtebeteko batzar batean, ikasle baten aitak, Diego Blancok, produktu ekologikoa sartuz aldaketa bat egiteko aukera aipatu zigun, ikastetxean aplika zitekeen proiektu pilotu bat zegoela bazekielako. Ikastolako kontseilu errektoreak bere eskuetan utzi zuen ildo horretan lan egin ahal izateko aukera. INTIA eta NNPEKrekin harremanetan jarri ondoren jaso genuen eskaintza, eta oso interesgarria iruditu zitzaigun.

Erraza izan zen Argia piloturako aukeratua izatea?

NNPEK jada lanean ari zen Diegorekin elikadura-subiranotasunari buruzko gaietan, eta bazekien NNPEK eta INTIA zentro baten bila ari zirela proiektu pilotua ezartzeko, eta behin eta berriz esan zuen eta ikusi zen Ikastolak jada betetzen zituela ezarpena erraztuko zuten baldintzak. Hortik aurrera puzzlea muntatzen joan zen. Proposamena prestatu eta gurasoei, jantokia kudeatzen duen enpresari eta ikastetxeko zuzendaritzari aurkeztu zitzaien. Zortea izan dugu estamentu ezberdinetan gai honekiko sentiberak garela eta berritzeko gogoa dugula. Nahiko erraza izan da.

Pisu handiena sukaldeko eta jantokiko langileek dute. Nola ikusi zenuten norabide-aldaketa hori?

Lehenik eta behin, sukaldeko eta jantokiko taldea zoriondu nahi dut, diozun bezala haiek baitira lan guztia egiten dutenak. Pertsona sentiberak dira, eta beren zereginarekin konprometituak, nahiz eta ardura handiagoa izan eta egokitu behar izan duten, beren konpromisoa aitortu behar da. Gainera, NNPEKk laguntza handia eman die, eta prozesu orok bere egokitzapena behar duen arren, ezarpena erraztu diete. Sentsibilizazio-tailerrak egin dira langileekin, haurrekin… menu-erakusketa berri honen aurrean izan beharreko jarrera ikusteko. Orain balorazioa egitea tokatzen da, eta gero hobekuntza-plan bat, baliabide gehiago non jarri behar diren ikusteko, gutxiago gustatu den plateren bat aldatu behar den ikusteko … akademikoki egiten dugun gauza bera, baina jantokira eramanda.

Zenbat lagunek jaten dute zentroan egunero?

180 ikasle eta langileak dira mahaikideak, guztira 210 menu egunero. Ikasle guztiek jaten dute hemen, eta irakasle eta langile gehienek ere bai.

Zertan datza elikadura ereduaren aldaketa?

Orain menuaren barruan %50 da proiektuan top 5 deitzen dena: produktu ekologikoak, tokikoak, freskoak, sasoikoak eta ekoizpen primarioak hornituak. Horri tokikoak ez diren beste produktu ekologiko batzuk gehitzen zaizkio, eta horrekin %67ra iristen da, eta ez-lokalean edo ekologikoan arrain eta haragi batzuk, ogia eta gatza daude. Top 5ean berrogei produktu baino gehiago daude. Orain, etorkizuneko hobekuntzei egingo diegu aurre; besteak beste, top 5 horren ehunekoak handituz joatea. Bi hilabete daramatzagu eredu berri horrekin lanean, eta oso positiboa da, baina denak bezala badu hobetzeko tartea.

Zaila al da tokiko elikagai horiek, ekologikoak, sasoikoak eskuratzea?

Hornikuntza Ekoalderekin landu dugu, Nafarroan ekoizpen ekologikoaren zentro logistikoa; hala, jangelatik eskaera bakarra egiten dute. Horrek dena errazten du. Imajinatu hemen hogei edo hogeita hamar hornitzaile jaso beharko genituzkeela, hogei eskaera egin beharko genituzkeela… Oso abantaila handia izan da, hornitzaile desberdin askori erosketa hori egin behar izatea ezinezkoa zatekeelako.

Nola hautematen dituzte ikasleek ezarri diren aldaketak?

Gehien nabaritu duguna da sasoiko produktua dela. Azalorea, aza … Haurren erreakzioa ezustekoa izan da neurri batean, adibidez, egunen batean bi plater ditugunean, lehenengoak, barazkiak eta lekaleak, esaterako. Non dago bigarrena? Bigarren plater hori haragiarekin edo arrainarekin identifikatzen dutelako, eta horretara ohituta gaude. Baina ikusten dute ase gelditzen direla, ondo jaten dutela. Batzuetan zaila da hamabi eta hamasei urte bitarteko neska-mutilekin lan egitea, ohiturak aldatzea konplikatua delako. Errutinazko animaliak gara, baina denboraz, azalduz, tailerrekin, ikastaroak aurrera egin ahala haiekin lanean joango gara. Ekiteko kontua da, familietatik ere bai. Kontua ez da hemen egiten dugun gauza bera egitea, baina bai sintonian joatea, oso jarrera ona dago.

Familiei buruz hitz egin duzu, haien erantzuna ebaluatu al duzue?

Zoriontzeko mezuak jaso ditugu, zalantzaren bat ere bai, ezjakintasunagatik ezer baino gehiago. Familiei egindako ebaluazioan emaitzak, aldaketak baloratzeko eskatzen dugun horietan, ikusgarriak dira. Garrantzitsutzat edo ezinbestekotzat jotzen dute.

Zuzendari gisa, zer baloratzen duzu gehien proiektuaz?

Hitz egiten genuen top bost horretaz – Tokiko produktua, produktu ekologikoa, sasoikoa … – Uste dut tokikoa, sasoikoa eta ahal den neurrian ekologikoa izatea oso garrantzitsua dela, eta guretzat ez ezik, ekoizleentzat ere bai. Horrela, gure hondar ale txikiarekin Erriberako ekonomiari ekarpena egiten diogu. Hemen bertan ekoizten dena jaten dugu, hemengo barazkiak, lehen mailako ekoizpenera zuzenean erositakoak. Jasangarriagoa da, eta, gainera, gure osasunean laguntzen du, onurak baino ez dizkigu ekartzen. Mezu garrantzitsua da ikasleentzat ere.

Zer mezu helaraziko zenieke Nafarroako beste ikastetxe batzuei, proiektuarekin bat egitera animatuko zenituzke?

Jakina, esango nieke etorkizuna dela eta guztion ardura dela. Gure osasuna eta gure ingurua zamatzen ari gara; uste dut hemen administrazioak lan asko egin behar duela, eta baita gizarteak ere, kasu honetan guraso taldeek. Baina aholkularitza behar da, baliabideak, administraziotik etorri behar duten laguntzak, oso argi izan behar dugulako hau dela etorkizuna.

Proiektua Nafarroako Gobernuaren ekimenez jarri da martxan INTIA eta NNPEK erakundeen bidez. Nola baloratzen duzu zure ekarpena?

NNPEK eta INTIAren laguntza ezinbestekoa da, baita Maria Manera eta Menjadors Ecologicseko Nani Moreren nutrizio eta sukaldaritza aholkularitza ere. Guk ideiak ditugu, eta lan egin dezakegu, baina laguntzen dizun norbait edukitzea, zuzentzen zaituena eta berriz zuzentzen zaituena nondik joan jakiteko oso garrantzitsua da. Profesionalak dira, haien laguntzarik gabe askoz zailagoa zatekeen, baita ezinezkoa ere.